U men xương hàm: Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị hiệu quả

U men xương hàm là dạng khối u lành tính, thường xảy ra ở hàm dưới. Bệnh phát triển âm thầm nên rất khó nhận biết. Ở giai đoạn nặng, bệnh lý có thể làm biến dạng khuôn mặt, thậm chí chuyển thành u ác tính và di căn sang những bộ phận khác. Do đó, việc phát hiện và điều trị sớm u men xương là điều cần thiết.

U men xương hàm là khối u hiếm và phát triển chậm ở khoảng trống phía sau răng hàm. Khối u có thể gây hỏng xương hàm hoặc các bộ phận khác trong khoang miệng. Ở bài viết sau, bác sĩ nha khoa Đàm Ngọc Trâm – Nha Khoa Paris sẽ cung cấp những thông tin chi tiết liên quan đến bệnh lý trên.

U men xương hàm (Ameloblastoma) là khối u đa phần lành tính, phát triển chậm từ tế bào tạo men răng, hay gặp ở hàm dưới, người 20–30 tuổi, giai đoạn đầu ít triệu chứng, khi u lớn gây sưng xương hàm, đau, răng lung lay, lệch mặt, bệnh dễ tái phát nên cần phẫu thuật và tái khám.

  • Khối u đa phần lành tính, phát triển chậm từ tế bào tạo men răng: bệnh còn được gọi là u nguyên bào men, giải đáp ở câu 7.4
  • Hay gặp ở hàm dưới, người 20–30 tuổi: trong nhóm tuổi này, nam giới là đối tượng cần đặc biệt lưu ý, theo mục 1
  • Giai đoạn đầu ít triệu chứng: khám nha khoa định kỳ, chụp phim giúp phát hiện sớm, xem mục 6.2
  • Khi u lớn gây sưng xương hàm, đau, răng lung lay, lệch mặt: đủ các dấu hiệu khác và yếu tố nguy cơ ở mục 2
  • Bệnh dễ tái phát nên cần phẫu thuật và tái khám: sau mổ cần chăm sóc vết thương kỹ và khám định kỳ 6 tháng/lần, xem mục 5

1. U men xương hàm là gì?

U men xương hàm là khối u hiếm trong xương hàm, hình thành từ tế bào tạo men răng và hay gặp ở người trẻ.

  • Khối u hiếm trong xương hàm: phát triển chậm, đa phần lành tính
  • Tế bào tạo men răng: biệt hóa bất thường thành u
  • Người trẻ: nhất là nam giới 20–30 tuổi

U men xương hàm (Ameloblastoma) là khối u nằm ở khoảng trống phía sau răng hoặc hàm. Khối u men phát triển khá chậm và đa phần là lành tính (1).

Bệnh lý trên thường gặp ở những người trẻ từ 20 – 30 tuổi, đặc biệt là nam giới. U men chiếm khoảng 50% trong tổng số các khối u lành tính ở xương hàm mặt. Bệnh thường khởi phát do các tế bào tạo nên lớp men lót bảo vệ trên răng. Chúng biệt hóa theo kiểu dị thường, tạo thành u men.

Mặc dù nằm trong nhóm bệnh lý lành tính nhưng u men xương hàm có tỷ lệ tái đi tái lại rất cao, lên đến 90%. Khi bị u men, người bệnh tuyệt đối không được chủ quan vì khối u vẫn có thể chuyển sang ác tính, di căn vào máu cùng những cơ quan khác trong cơ thể và gây tử vong.

Tình trạng u men xương hàm

Tình trạng u men xương hàm

2. Dấu hiệu u men xương hàm và yếu tố nguy cơ

Dấu hiệu u men xương hàm thường chỉ rõ khi khối u đã lớn, gồm thay đổi ở xương hàm, nướu, răng, khuôn mặt và cảm giác vùng môi, má, còn yếu tố nguy cơ gồm 4 nhóm là thói quen ăn uống, virus HPV, bệnh lý cũ và hội chứng di truyền.

Một số yếu tố nguy cơ có thể hình thành khối u men xương hàm (2):

  • Chế độ ăn uống thiếu khoa học, sử dụng nhiều rượu bia, thuốc lá, chất kích thích ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng xương hàm
  • Do virus HPV phát triển thành khối u men xương hàm và diễn biến nhanh chóng thành khối u ác tính
  • Những người từng mắc bệnh bạch sản, hồng sản hoặc nhiễm trùng xương hàm kéo dài có nguy cơ cao mắc u men xương hàm
  • Bệnh có thể do hội chứng di truyền gây ra như hội chứng Gorlin – Goltz, thiếu gen ức chế khối u,…

Ở giai đoạn đầu, các khối u đều không có biểu hiện rõ rệt mà âm thầm phát triển dần dần. Khi khối u đã lớn hơn, các dấu hiệu sẽ rõ rệt hơn:

  • Đau nhức kéo dài khiến quá trình ăn nhai và sinh hoạt gặp nhiều khó khăn
  • Xương hàm bị sưng to
  • Phim chụp X quang cho thấy khối u có bề mặt nhẵn bóng, có thể gồm 1 hoặc nhiều thùy
  • Sưng phồng ở tầng giữa mặt
  • Vùng má sưng đau, phồng xương ngách lợi, vòm miệng
  • Nghẹt mũi, mất khứu giác
  • Gây tê môi trên, má và cạnh mũi do tác động trực tiếp đến dây thần kinh V2
  • Nướu sưng đỏ
  • Các mô xung quanh răng xuất hiện những cục mụn mủ nhỏ
  • Miệng có mùi hôi khó chịu
  • Tiêu chân răng
  • Mặt bị lệch, biến dạng, kéo phần da mắt, mũi, cổ chảy xệ xuống phía dưới
  • Răng lung lay, không còn đứng vững trong xương ổ răng
  • Tê cứng hàm, môi lưỡi mất cảm giác
  • Gãy xương hàm do khối u men đã quá lớn, tăng thêm áp lực cho xương hàm
  • Sụp hoàn toàn một bên mặt do kích thước khối u quá to
U nang hàm góc hàm dưới cạnh răng số 6

U men góc hàm dưới phá hủy xương ổ răng hàm

Cục u men xương hàm rất lớn đang hình thành ở góc hàm , u men xương hàm

Cục u đang hình thành ở góc hàm

3. Khối u men gây ra những biến chứng gì?

Khối u men để lâu có thể gây 3 biến chứng, ảnh hưởng tới vẻ cân đối của gương mặt, hàm răng, khớp cắn và cả tính mạng nếu chuyển ác tính.

Bác sĩ nha khoa Đàm Ngọc Trâm cho biết: u men xương hàm là khối u gây sưng phù, phá hủy cấu trúc khuôn mặt.

  • Phá hủy cấu trúc khuôn mặt: khối u ở xương hàm sẽ ngày một phát triển lớn hơn, làm khuôn mặt bị lệch hẳn về một phía. Tổng thể gương mặt bị mất đi sự hài hòa, cân đối, gây ảnh hưởng lớn tới đời sống tinh thần và sinh hoạt hàng ngày
  • Mất răng, lệch khớp cắn: u men làm cho vùng xương hàm bị sưng phồng. Khối u sẽ dần chèn ép lên chân răng, dẫn tới hiện tượng răng lung lay, thậm chí rụng ra khỏi xương hàm. Các răng liền kề còn bị xê dịch tới vị trí bị mất răng và gây sai lệch khớp cắn
  • Ung thư xương gây tử vong: u men xương hàm không được chữa trị kịp thời sẽ dần chuyển thành ác tính, gây ung thư xương và di căn sang những cơ quan khác trong cơ thể. Hầu hết các trường hợp ung thư di căn đều không thể chữa khỏi và gây tử vong
U men răng phần hàm giai đoạn nặng

U men hàm giai đoạn nặng

4. Khối u men được điều trị ra sao?

U men xương hàm được điều trị chủ yếu bằng phẫu thuật, khối u càng lớn và phá hủy càng nhiều xương thì phạm vi cắt bỏ càng rộng.

Bệnh lý u men xương hàm thường được điều trị bằng 3 phương pháp sau: phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn khối u, chỉnh sửa xương hàm và xạ trị (3).

4.1. Cắt bỏ hoàn toàn khối u men

Cắt bỏ hoàn toàn khối u men được bác sĩ chỉ định đối với những người có biểu hiện rõ rệt ra ngoài nhưng chưa làm tổn hại đến xương hàm.

Đầu tiên, bác sĩ sẽ gây mê để người bệnh không có cảm giác đau đớn trong quá trình phẫu thuật. Sau đó sẽ rạch niêm mạc miệng để tiếp cận khối u men hàm. Bác sĩ dùng thiết bị chuyên dụng loại bỏ khối u ra ngoài nhưng vẫn giữ lại bờ nền xương hàm để phục hình răng, đảm bảo chức năng ăn nhai. Cuối cùng là đóng vạt nướu, thấm máu và khâu lại vết thương.

4.2. Chỉnh sửa xương hàm

Nếu khối u đã tiến triển đến giai đoạn nặng, có kích thước lớn, phá hủy nhiều xương, bác sĩ sẽ cắt khối u và một đoạn xương hàm. Sau đó, bác sĩ sẽ phục hồi lại đoạn xương bị cắt bỏ bằng biện pháp ghép xương. Với người bỏ 1 đoạn xương hàm nhỏ, bác sĩ có thể cân nhắc việc lấy xương tự thân bổ sung vào phần xương hụt. Cuối cùng là cố định đinh vít và xử lý vết thương. Đồng thời, bác sĩ cũng phục hình răng để khôi phục chức năng ăn nhai.

4.3. Xạ trị

Xạ trị là kỹ thuật dùng các tia bức xạ cao (tia X) photon, proton, gamma, beta,… để điều trị triệt để khối u sau phẫu thuật. Chúng có công dụng hủy hoại vật chất di truyền của tế bào ung thư khiến chúng mất đi khả năng phân chia hoặc bị chết đi. Do đó, khối u sẽ ngừng phát triển. Ngoài ra, xạ trị cũng có thể áp dụng đơn lẻ đối với người không thể tiến hành phẫu thuật.

5. Chăm sóc thế nào sau khi điều trị?

Sau điều trị, việc chăm sóc tập trung vào 4 nhóm việc là vệ sinh nhẹ nhàng, ăn đồ mềm và kiêng đồ dễ gây tổn thương, dùng thuốc đúng chỉ định, theo dõi vết thương cùng tái khám dưới đây.

Sau khi điều trị u men xương hàm, cần có chế độ chăm sóc răng miệng đúng cách để đảm bảo quá trình hồi phục diễn ra thuận lợi và ngăn ngừa tái phát.

  • Sử dụng bàn chải lông mềm và đánh răng nhẹ nhàng để tránh gây tổn thương vùng phẫu thuật
  • Sử dụng kem đánh răng không chứa chất kích thích hoặc các thành phần gây mài mòn
  • Súc miệng nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý ấm ít nhất 2 – 3 lần mỗi ngày để giúp khử trùng và giảm sưng
  • Tránh các hoạt động gây áp lực lên hàm, như nhai thức ăn cứng hoặc mở miệng quá rộng
  • Ăn thức ăn mềm như cháo, súp, sữa chua, phô mai, chuối, trứng, khoai tây nghiền, nước ép trái cây,…
  • Tránh thức ăn cứng và dai như các loại hạt, kẹo cứng, bánh mì cứng bởi dễ làm tổn thương vùng phẫu thuật
  • Hạn chế đồ ngọt và nước có gas vì có thể làm hỏng men răng và tăng nguy cơ sâu răng
  • Không ăn thực phẩm chứa axit, cay, thức ăn quá nóng hoặc quá lạnh, đồ uống có cồn và cà phê bởi có thể làm chậm quá trình lành vết thương và gây mất nước
  • Tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng thuốc giảm đau, kháng sinh hoặc bất kỳ loại thuốc nào khác do bác sĩ chỉ định
  • Thường xuyên theo dõi tình trạng vết thương, nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như sưng to, đau nhức dữ dội, chảy máu không ngừng, cần liên hệ ngay với bác sĩ
  • Nên đi khám nha khoa định kỳ 6 tháng/lần để kiểm tra tình trạng răng, phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn và được vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng

6. Cách phòng ngừa và phát hiện bệnh sớm

Phòng ngừa u men xương hàm dựa vào 2 việc chính là chăm sóc răng miệng toàn diện mỗi ngày và khám nha khoa định kỳ để phát hiện sớm bất thường ở xương hàm.

Để hạn chế nguy cơ mắc u men xương hàm cùng bệnh lý nha chu khác, đảm bảo răng, hàm luôn khỏe mạnh, mỗi người cần chăm sóc răng miệng cẩn thận từ trong ra ngoài (4).

6.1. Chăm sóc sức khỏe răng miệng toàn diện

Mỗi người cần duy trì thói quen chải răng 2 lần/ngày vào buổi sáng khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ, có thể đánh răng thêm 1 lần sau ăn 30 phút để lấy hết cặn thức ăn còn sót lại trong khoang miệng. Ngoài ra, nên sử dụng thêm chỉ nha khoa và nước súc miệng chuyên dụng hàng ngày để nâng cao hiệu quả làm sạch.

Để răng khỏe mạnh, cần bổ sung những thực phẩm chứa nhiều vitamin, khoáng chất và canxi. Cụ thể như sau:

  • Vitamin A, B, D, C, K: có trong các loại hoa quả mọng nước như cam, bưởi, chanh; các loại rau xanh và hạt như đỗ, bắp cải, rau cải, súp lơ,…
  • Canxi: có nhiều trong món ăn từ phô mai, sữa chua, cá mòi, các loại đậu, hạnh nhân,…
  • Magie: khoáng chất trên xuất hiện nhiều trong các loại rau lá xanh, hạnh nhân, chuối, đậu, cá, bơ,…
Chăm sóc khoang miệng sạch sẽ

Chăm sóc khoang miệng sạch sẽ

6.2. Khám nha khoa định kỳ

Cả người lớn và trẻ nhỏ đều cần khám định kỳ răng miệng tại nha khoa 1 năm 2 lần. Bác sĩ sẽ lấy cao răng và kiểm tra sức khỏe răng miệng tổng quát. Trong trường hợp phát hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở xương hàm, bác sĩ chỉ định chụp phim hoặc lấy mẫu xét nghiệm để biết chính xác có đang bị u men xương hay không. Nếu có, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ chữa trị tối ưu.

Đặc biệt, trẻ em từ 6 – 18 tuổi đang trong thời kỳ hoàn thiện răng vĩnh viễn cần đi khám đều đặn. Nếu bé mọc răng quá chậm, xương hàm ngắn, đau khớp thái dương thì cần đưa trẻ đến ngay nha khoa. Đó có thể là 1 trong những dấu hiệu của giai đoạn đầu u men xương hàm.

Khám răng lợi để phát hiện sớm bệnh lý

Khám răng lợi để phát hiện sớm bệnh lý

7. Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là một số câu hỏi phổ biến cùng giải đáp chi tiết liên quan đến tình trạng u men xương hàm:

7.1. U men xương hàm có nguy hiểm không?

U men xương hàm có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời.

Nhiều biến chứng sẽ xảy ra nếu u nạng không được điều trị dứt điểm

Nhiều biến chứng sẽ xảy ra nếu u men không được điều trị dứt điểm

Xem thêm: Phẫu thuật hàm hô, móm có nguy hiểm không? Có để lại di chứng ko?

7.2. Có cần điều trị u men xương hàm không?

Cần điều trị u men xương hàm để tránh biến chứng nguy hiểm. Mặc dù khối u thường lành tính, nhưng việc bỏ qua điều trị có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Việc điều trị sớm sẽ giúp loại bỏ khối u, ngăn ngừa tái phát và bảo vệ sức khỏe răng miệng.

7.3. U men xương hàm có tự khỏi không?

U men xương hàm không thể tự khỏi được. Khối u cần được chẩn đoán và điều trị bởi bác sĩ chuyên môn. Nếu không điều trị, khối u sẽ tiếp tục phát triển và có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm cả khả năng phát triển thành u ác tính.

7.4. U nguyên bào men và u men xương hàm có phải là một?

Đúng, u nguyên bào men là cách gọi khác của u men xương hàm, cùng tên khoa học Ameloblastoma. Tên gọi này xuất phát từ nguyên bào men, tức các tế bào tạo lớp men răng nơi khối u khởi phát.

7.5. U men xương hàm có đau không?

U men xương hàm có gây đau nhức, đặc biệt khi khối u phát triển lớn hoặc chèn ép lên dây thần kinh. Mức độ đau có thể khác nhau tùy thuộc vào vị trí, kích thước và giai đoạn phát triển của khối u.

7.6. U men xương hàm và u nang: Sự khác biệt là gì?

U men xương hàm và u nang đều có thể xuất hiện trong xương hàm, nhưng chúng khác nhau về bản chất và cách điều trị:

  • U men xương hàm: là khối u lành tính phát triển từ các tế bào men răng, có thể gây hỏng xương hàm và biến dạng khuôn mặt. U men xương hàm cần được loại bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật để ngăn ngừa tái phát và biến chứng ác tính
  • U nang: là túi chứa dịch phát triển trong mô xương hoặc mô mềm. U nang thường lành tính và có thể gây áp lực lên các cấu trúc xung quanh, nhưng ít khi chuyển thành ác tính. Điều trị u nang thường bao gồm phẫu thuật loại bỏ hoặc dẫn lưu dịch

U men xương hàm là bệnh lý có khả năng tái phát lại rất cao. Nếu nhận thấy trong hàm miệng nổi cục đau nhức bất thường, người bệnh cần sắp xếp thời gian đến địa chỉ răng hàm mặt uy tín như Nha Khoa Paris càng sớm càng tốt. Trong trường hợp không điều trị kịp thời, bệnh lý sẽ để lại rất nhiều rủi ro nguy hiểm.